دره سنگ آب های ندوشن






نوشته : غلامرضا نصراللهی
ندوشن از مناطقی است که دارای پیشینه ای دراز درتاریخ ایران می باشد. این سرزمین فرهنگ خیز با وجود این که از مراکز فرهنگی و تمدنی دور بوده اما باز هم در عرصه علم و هنر و ادب درخشیده است. مردان و زنان ندوشن همواره با همت بلند و پشتکار قوی نام دیار خود را زبانزد مردمان ایران ساخته اند که از آن جمله است دانشمند فرهیخته ونویسنده ی گرانمایه استاد دکتر محمد علی اسلامی ندوشن که انشاء الله همواره ما را از برکت قلم و بیان و آثار گرانسنگش مستفیض بفرماید.
در این مقاله به معرفی چهره های گمنام علم و ادب ندوشن می پردازیم که کمتر در کتاب ها از آنها یاد شده است.این شخصیت ها اغلب از خوشنویسان و یا دانشمندان دیار خود بوده اند که آثاری را کتابت کرده اند.
اسماعیل ندوشنی
اسماعیل بن محمد ندوشنی از خوشنویسان اواخر عهد صفویه است. وی در نوشتن خط نسخ توانا بوده و آثاری را به خط زیبای خود کتابت کرده است که از جمله ی آنها " اسرار وحی " می باشد. کتابت این اثر در سال 1105 ه. ق. به پایان رسیده است. این کتاب به شماره ی 2412 در کتابخانه وزیری یزد نگهداری می شود.نسخه ی عکسی این کتاب نیز به شماره ی 1448 در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم وجود دارد. ( فهرست نسخه های حطی کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی ج4 ص276 و فهرست نسخه های وزیری کتابخانه وزیری یزد ج4 ص1285 )
محمد مهدی ندوشنی
محمد مهدی بن محمد ابراهیم ندوشنی از فضلای سده سیزدهم هجری است . وی به کسب علوم دینیو ادبیات عرب مشغول بوده و در سال 1271 هجری قمری کتاب " مغنی اللبیب " را به خط نسخ کتابت نموده است. این نسخه در کتابخانه وزیری یزد نگهداری می شود. ( فهرست وزیری ج2 ص175 )
مجمد رفیع ندوشنی
محمد رفیع ندوشنی از دانشوران عهد قاجاریه است . وی که به تحصیل علم مشغول بوده در سال 1240 هجری قمری " ریاض المسائل " را به خط نسخ کتابت نموده است.. این کتاب در کتابخانه وزیری یزد وجود دارد. ( فهرست وزیری ج4 ص1498 )
محمد جعفر ندوشنی
محمد جعفر ندوشنی از ادباء و دانشمندان ندوشن است. وی در ادبیات فارسی و عربی دستی توانا داشته و به ویژه در علم لغت سرآمد ادبای دیار خود بوده است. او کتاب " جامع اللغات " را تالیف نموده که در کتابخانه وزیری یزد نگهداری می شود. ( فهرست وزیری ج5 ص1779 )
* این مقاله قبلا در هفته نامه ندای یزد شماره 894 روز 24 خرداد 1384 صفحه 2 چاپ شده است.
http://www.gerdbad91.blogfa.com/
قسمت اول اشاره:
اين مطلب برگرفته از زندگينامه خودنوشت استاد اسلامي ندوشن است كه با عنوان «روزها» به چاپ رسيده است. استاد بنابه دلايلي در اين كتاب، «كبوده» را به جاي روستاي «ندوشن» به كار برده اند. در اين بخش تنها خاطرات مربوط به سوگواري ماه محرم آورده مي شود كه بيانگر فرهنگ مردم اين ديار است.
در زندگي يكنواخت ده، ماه محرم جنب و جوشي مي نهاد كه بكلي با زمان هاي ديگر متفاوت بود. پررنگ ترين خاطره ها را از محرم آن سال ها دارم. نه تنها آن بود كه براي مجالس روضه و تعزيه برو بيا آغاز گردد و ساعت ها پر شود، بلكه هدف و مفهومي در زندگي راه مي يافت و همگي بر گرد اين مفهوم گرد مي آمدند. وقتي انسان هاي يك جامعه بصورت دسته جمعي چيزي را دوست بدارند، يا چيزي را دشمن بدارند، و چه تفاهم خاصي در ميان آنها پديد مي آيد كه مايه تسلاي خاطر است. بنابراين محرم ماه وصل كننده بود، ماه گرمي حضور، تجديد ديدارها و بيدار كردن عواطف: دوست داشتن و گريستن و كينه ور شدن، و همه اينها را با مصائب شخصي دنيوي آميختن.
كبوده دو «حسينيه» داشت، ولي در آنجا كسي نام حسينيه را نمي دانست و نمي برد، مي گفتند «ميدان.» يكي در محله بالا قرار داشت كه كوچك تر بود و ديگري در محله پائين كه بزرگ تر و باشكوه تر، و وسائل و آلات با ارزشي بر آن وقف شده بود. هر دو اينها شامل دو قسمت «سرگشاده» و سربسته» بودند، كه تابستاني و زمستاني بود. ميدان را از جهت ارتباط و شباهتي كه ميان آن و عرصه جنگ بود مي گفتند، يعني نمايانگر جائي كه شهداي كربلا در آنجا به شهادت رسيده بودند.
ميدان سرباز كه جاي نسبتا وسيعي بود، مخصوص تعزيه راه انداختن، دسته حركت دادن، نخل و نظاير اينها بود. گرداگرد آن صفه قرار داشت كه مردها در آنها مي نشستند، و بالاي صفه ها، در طبقه فوقاني، غرفه ها ساخته شده بود براي زن ها. نخل بزرگي در گوشه اي، در جايگاه خود قرار داشت. وسط ميدان يك استوانه بقعه مانندي بود، با حدود دو متر بلندي كه بر سكوئي جاي داشت. درونش مجوف و چهار طرفش چهار دريچه، و سقفش باز بود، شبيه به آتشدان بزرگي كه در آن آتش مي انداختند و به همين علت به آن در اصطلاح محلي «كلك» مي گفتند. اين كلك در وسط، مركز ثقل ميدان بود و فعاليت هاي عزاداري بر گرد آن مي چرخيد.

در سواحل شن های روان کویر ی مرکزی ایران ، آنگاه که کوهپایه های حاشیه زاگرس میانی می خواهد سرحد سرزمین اصفهان را ازیزد جدا سازند وآب های زاینده رود زرین را درباتلاق وسیع گاو خونی رها نماید، سرزمینی دیرپا درکناره کویر خود نمائی می کند که شاید به وسعت تاریخِ نوشته ایران عمرداشته باشد. دیدار اولش توهم سرزمین فراموش شده را در ذهن انسان تداعی می کند سرزمینی با خاطره های بسیار اما محو وکم اثر ، سرزمینی رها شده در پهنای کویر ،بنا به پاره ای روایت ها ، ازآن روزی که «ندوش » آن مردِ میانسال زرتشتی ،شریان حیات را بر این بوم جاری ساخت ، بیش از پانزده قرن می گذرد وندوشن که اکنون چند صباحی است به كسوت شهردرآمده هنوز هم همان سیمای باستانی خودرا حفظ کرده است وظرف گران سنت ها ، آداب ها وفرهنگ اصیل قوم ایرانی را درکنار آثار ارزشمند وکم نظیر فرهنگی همچون بناهای فاخر با کتیبه ها وسردرهای مرتفع ، منبرها ورحل های چوبین حکاکی شده وکتاب ها وقرآن های خطی نیزجلوه هایی از جلوه وشکوه قامت بلند تاریخ این منطقه اند . دراین قطعه از خاک تفتیده کویر هنوز پدران وپدربزرگان ، صدرنشین اند. هنوز هم مهمانان حبیب خدایند وهرچه درپستوی خانه هاست ضیافت بخش آنان ، نان نعمت خداست وبرکت خانه وآب را باید پاس داشت وسنت حسنه وقف که آمیزه ای زندگی بخش از شریعت مقدس اسلام وسنت دیرینه ایرانیان پاک نهاد است دراینجا نگاهبان همیشه بیدار ابنیه عقارست.
کتاب نخستین اکتشاف بشر برای ثبت اندیشه های خود بوده است. با ایجاد خط و ثبت وقایع گذشته زمان حال به آینده پیوند خورد، و تاریخ ایجاد گردید.
از آن پس، بشر از مرحلۀ یک زمانی گذشت و چند زمانی شد، و توانست نسل های آینده را از حال خود با خبر دارد. کتابخانه مهم ترین نشانۀ تمدّن قرار گرفت.
از آن زمان تاکنون هزاران سال گذشته است، ولی کتاب، به عنوان نخستین عامل ثبت اندیشه، اعتبار خود را از دست نداده است.
در دورۀ معاصر رقیب هائی به عنوان تلویزیون و اینترنت و ویدئو به بازار آمده اند، امّا هیچ یک از آنها نتوانسته اند جای کتاب را بگیرند. زیرا خواندن با تأنّی وارد سراچۀ ذهن میشود و تفکّر را به پویش میآورد، در حالی که تماشا و تصویر، از طریق تجسّم، القاء فکر میکند که این مجالی برای تأمّل باقی نمیگذارد.
به این حساب، هنوز بهترین وسیله برای تبادل و پخش اندیشه کتاب است. تعدّد کتابخانه و کتابخوان نشانۀ پیشرفتگی و خردورزی یک قوم شناخته میشود.
این است که ما در بعضی از شهرهای پیشرفتۀ جهان، در هر محلّه یک کتابخانۀ عمومی میبینیم که کتابهای مهم و کتابهای روز را در معرض دید خواننده میگذارند، و گاه کتابفروشی هائی به وسعت یک زمین والیبال دیده میشوند.
این حرف دیروز و امروز نیست. هر زمان برحسب امکانات خود چنین بوده. حافظ ششصد سال پیش میگفت: جز صراحیّ و کتابم نبود یا روندیم تا حریفان دغا را به جهان کم بینم
باید آرزو کرد که در هر شهر، کتابخانه های عمومی تعددّ پیدا کنند و کانونی باشند برای جوانان که بهترین وقت خود را در آنجا بگذرانند.
زندگی برگذر است، بنابراین از دو چیز نباید غافل بود: پرورش تن از طریق ورزش و پرورش روان از طریق آموختن.
و از یاد نبرد که هیچ پیشرفت واقعی و از جمله پیشرفت مادّی و اقتصادی، بدون کمک فرهنگ میسّر نیست و اعتبار یک جامعه نه تنها به رونق بازار، بلکه به رونق معرفت است که باز هم حافظ میگفت:
گوهر معرفت اندوز که با خود ببری که نصیب دگران است نصاب زر و سیم
امید میرود که کسانی که دسترس دارند از کمک به گسترش کتابخانه غفلت نفرمایند که بهترین پاداش و بهترین یادگار از طریق علم به دست میآید.
محمّدعلی اسلامی ندوشن
مدير عامل شركت شهركهاي صنعتي استان يزد از آغاز طراحي ناحيه صنعتي ندوشن خبر داد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) – منطقه يزد، "سيد مسعود عظيمي" در اين رابطه تصريح نمود: اين ناحيه صنعتي در زميني به مساحت 45 هكتار و در هشت زون صنعتي شامل برق و الكترونيك، غذايي، نساجي، سلولزي، شيميايي، فلزي، كاني غير فلزي و كشاورزي طراحي خواهد شد.
وي با اشاره به پتانسيل بالاي شهر ندوشن در زمينه توليد مواد غذايي و لبني، اظهار كرد: بالغ بر 30 درصد از اراضي آن به كاربريهاي غذايي و كشاورزي اختصاص خواهد يافت.
عظيمي خاطر نشان كرد: در اين طراحيها، شبكه توزيع آب، شبكه داخلي گاز، شبكه توزيع برق، شبكه مخابرات، شبكه جمع آوري فاضلاب، مخازن آب و تصفيه خانه فاضلاب در نظر گرفته ميشود.
مدير عامل شركت شهركهاي صنعتي استان يزد در پايان يادآور شد: ايجاد ناحيه صنعتي ندوشن پس از تصويب در كارگروه زيربنايي استان، در شهريور ماه سال جاري با نظر مساعد مسئولين به تصويب شوراي برنامه ريزي استان رسيد.
آب انبارشاه :
این آب انباردرمحله پایین یا توده در کنار مسجد جامع ندوشن واقع شده است که قدمت آن را به عصرصفوی نسبت می دهند . راه پله وورودی آب انبار درجبهه جنوبی است وبه پا شیر منتهی است . مخزن آب انبار طرحی مدوردارد وسقف آن بصورت نیم کره است وسه بادگیر چهاروجهی دو طرفه به آن متصل است . درفاصله بین ورودی راه پله وهمچنین درجبهه های اطراف بنا چسبیده به آن منازل مسکونی ساخته شده است وجزورودی راه پله که محدود به کوچه است اجزاء دیگر بنا از دید محفوظ می باشد . بطوری که به منظور مشاهده بادگیرها وسقف مخزن باید ازراه پله خانه ایجاد شده روی راه پله آب انبار اقدام نمود . مصالح بکاررفته دربنا خشت وگل ، آجرو ملاط ساروج 16می باشد .
آب انبار امامزاده:
نوع مصالح وخصوصيات معماري بنا نشان از قدمت بيش از سيصد سال آن دارد واقع شدن بنا در كنار امامزادهاي متعلق به دوران صفوي نيز به تعيين قدمت بنا در عهد صفوي قطعيت بيشتري ميدهد. در خصوص وجه تسميه بنا نيز قابل ذكر است به دليل واقع شدن بنا در كنار امامزاده به اين نام خوانده شده است.
بناي آب انبار امامزاده به مساحت 102 متر مربع در جوار امامزاده و يكي از دروازههاي ورودي قديم ندوشن واقع شده است. مصالح به كار رفته در بنا سنگ، ساروج، آجر و خشت است. مخزن با پلان دايرهاي شكل به عمق تقريبي 5 متر ايجاد شده و نماي بيروني مخزن تماماً از سنگ ميباشد. سه هواكش خشتي يكطرفه در اطراف مخزن موجود بوده كه يكي از آنها براي تعريض كوچه مجاور تماماً تخريب شده است.
درگاه ورودي با آجر و خشت ساخته شده و پوشش سقف آن كاهگل است. منبع تامين آب آن نيز قنات بوده است.

آب انبار خرمن زار :
قدمت بنا كه به دوران قاجار باز ميگردد، موقعيت آن كه در ميانه كشتزارهاي ندوشن واقع است و كاركرد آب انبار و فضاي جانبي آن در كشاورزي سنتي را ميتوان از ويژگيهاي قابل توجه آب انبار خرمن زار بر شمرد. مصالح به كار رفته در آب انبار خرمن زار خشت و گل، آجر، سنگ و ديمه 17است.
آب انبار داراي يك بادگير دو طرفه با پلان مستطيل شكل است كه در جبهه غربي واقع است. و نقش آن در آب انبار تهويه فضاي خزينه و خنك سازي آب موجود در آن است. دهانههاي بادگير آب انبار رو به غرب و شرق است و هر دهانه داراي دو قفسه ميباشد. نحوه دسترسي به پاشير از طريق 6 پله صورت ميگيرد كه مسير آن به صورت L شكل است. اتاقي در جبهه شمالي آب انبار ساخته شده، مكاني است براي استراحت كشاورزان ، به اين فضا در مناطق ميبد و صدوق «گمبه» ميگويند.18پلان مخزن آب انبار مستطيل شكل ميباشد.

آب انبار بوستان:
مصالح به كار رفته در آب انبار بوستان خشت وگل، آجر، سنگ و ديمه( اندودي متشكل از خاكستر و آهك براي آب بندي) است. يك بادگير دو طرفه بين خزينه آب انبار و اتاق جنبي آن ساخته شده كه تهويه و خنك سازي هر دو فضا را برعهده دارد، پلان بادگير آب انبار بوستان مستطيل شكل است و دهانه آن سوي مغرب و مشرق است و هر دهانه داراي دو قفسه مي باشد.
پلان مخزن آب انبار هم مستطيل شكل ميباشد و سقف آن گردچين است. راه پلههاي آب انبار براي دسترسي به پاشير تخريب شده است كه احتياج به بازسازي دارد.

آب انبار ميدادان:
مصالح به كار رفته در آب انبار بوستان خشت وگل، آجر، سنگ و ديمه است. يك بادگير دو طرفه بين خزينه 19آب انبار و اتاق جنبي آن ساخته شده كه تهويه و خنك سازي هر دو فضا را برعهده دارد، پلان بادگير آب انبار بوستان مستطيل شكل است و دهانه آن سوي مغرب و مشرق است و هر دهانه داراي دو قفسه مي باشد.

کتاب تازهای از محمدعلی اسلامی ندوشن منتشر شد.
این نویسندهی پیشکسوت که به تازگی از سفر بازگشته است، در گفتوگو با خبرنگار کتاب خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، گفت، کتاب «گفتن نتوانیم، نگفتن نتوانیم» شامل مجموعهی مقالههایش دربارهی فرهنگ و اجتماع ایران که در دو سه سال اخیر در جراید منتشر شده، به تازگی از سوی شرکت سهامی انتشار به چاپ رسیده است.
آخرین کتاب منتشرشده از اسلامی ندوشن، جلد چهارم کتاب «روزها» است که از سوی نشر یزدان در نمایشگاه کتاب عرضه شد. به گفتهی نویسنده، این کتاب روایت خاطرهها و مشاهدههای او از 28 مرداد 1332 تا 22 بهمن 1357 است. در این کتاب اسناد و مدارک تازهای دربارهی تاریخ معاصر ایران ارائه نمیشود؛ اما به فراخور مشاهدات نویسنده، اطلاعات تازهای دربارهی تاریخ معاصر ایران در اختیار مخاطب قرار میگیرد.
محمدعلی اسلامی ندوشن متولد سال 1304 در ندوشن یزد است. «ماجرای پایانناپذیر حافظ»، «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه»، «ایران را از یاد نبریم»، «روزها» (سرگذشت - در سه جلد)، «دیدن دگر آموز، شنیدن دگر آموز» (گزیدهی شعرهای اقبال لاهوری)، «کارنامهی سفر چین»، «فرهنگ و شبه فرهنگ»، «نوشتههای بیسرنوشت»، «جام جهانبین»، «نامهی نامور» و «صفحهای از تاریخ ایران و یونان در بستر باستان» از جمله دیگر کتابهای او هستند.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)- منطقه یزد، علیرضا پیلهور در دیدار امام جمعه و رییس شورای شهر ندوشن با اشاره به طول 28 کیلومتر و قطر 8 اینچ و اعتبار برآوردی 40 میلیارد ریال در این پروژه، اظهار کرد: طراحی پروژه گازرسانی داخل شهر ندوشن نیز به اتمام رسیده و پس از تامین اعتبار لازم در برنامه اجرایی این شرکت قرار خواهد گرفت.
در این دیدار امام جمعه و رییس شورای شهر ندوشن ضمن اطلاع از روند گازرسانی به این شهر و خواستار تسریع در این امر شدند.
